Η ιστορική και πολιτισμική εγγύτητα μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας είναι αδιαμφισβήτητη, όμως πουθενά δεν αποτυπώνεται πιο ζωντανά αυτή η σχέση όσο στη γλώσσα μας. Καθημερινά, χωρίς να το συνειδητοποιούμε, χρησιμοποιούμε δεκάδες λέξεις που ηχητικά και σημασιολογικά είναι ακριβώς οι ίδιες με τις αντίστοιχες ιταλικές. Πρόκειται για έναν γλωσσικό «καθρέφτη» που αποδεικνύει ότι η Μεσόγειος δεν υπήρξε ποτέ…
Η ιστορική και πολιτισμική εγγύτητα μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας είναι αδιαμφισβήτητη, όμως πουθενά δεν αποτυπώνεται πιο ζωντανά αυτή η σχέση όσο στη γλώσσα μας. Καθημερινά, χωρίς να το συνειδητοποιούμε, χρησιμοποιούμε δεκάδες λέξεις που ηχητικά και σημασιολογικά είναι ακριβώς οι ίδιες με τις αντίστοιχες ιταλικές. Πρόκειται για έναν γλωσσικό «καθρέφτη» που αποδεικνύει ότι η Μεσόγειος δεν υπήρξε ποτέ ένα σύνορο, αλλά μια γέφυρα ανταλλαγής ιδεών, εμπορίου και επικοινωνίας. Από την κουζίνα μας μέχρι την αρχιτεκτονική του σπιτιού μας, οι λέξεις ταξίδεψαν, ρίζωσαν και έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι του νεοελληνικού λεξιλογίου.
Αν σταθείτε σε μια πλατεία της Ρώμης και φωνάξετε τη λέξη «πόρτα», όλοι θα καταλάβουν τι εννοείτε. Το ίδιο θα συμβεί αν αναζητήσετε μια «βαλίτσα» σε έναν ιταλικό σταθμό τρένων. Αυτές οι λέξεις δεν είναι απλώς δάνεια, αλλά η απόδειξη της κοινής μας μοίρας. Η ιταλική επιρροή στην ελληνική γλώσσα ενισχύθηκε ιδιαίτερα κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας, αλλά και μέσω των εμπορικών συναλλαγών στους αιώνες που ακολούθησαν, αφήνοντας πίσω της έναν πλούτο λέξεων που σήμερα θεωρούμε αυθεντικά ελληνικές. Η δύναμη των social media να φέρνουν κοντά πολιτισμούς επιβεβαιώθηκε για ακόμη μια φορά μέσα από τον δημοφιλή λογαριασμό @greekoutwithmaria στο TikTok.
Από το μπαλκόνι στη βάρκα: Λέξεις που περιγράφουν την καθημερινότητά μας
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το μπαλκόνι. Η λέξη balcone πέρασε στα ελληνικά και περιγράφει ακριβώς το ίδιο πράγμα: τον εξώστη που αποτελεί το αγαπημένο σημείο κάθε ελληνικού σπιτιού. Είναι εντυπωσιακό πώς μια λέξη διατηρεί την ταυτότητά της αναλλοίωτη μέσα στους αιώνες, θυμίζοντάς μας την κοινή αισθητική των δύο λαών στην αρχιτεκτονική. Το ίδιο ισχύει και για την πόρτα (porta), μια λέξη που χρησιμοποιούμε εκατοντάδες φορές την ημέρα και αποτελεί τη βάση για πολλές άλλες έννοιες και στις δύο γλώσσες.
VIRAL
Αν μεταφερθούμε από το σπίτι στη θάλασσα, θα συναντήσουμε τη βάρκα. Η ιταλική λέξη barca είναι η μητέρα της δικής μας βάρκας, υπενθυμίζοντάς μας τη ναυτική παράδοση που ενώνει τους δύο λαούς. Οι ναυτικοί της Μεσογείου μοιράζονταν για αιώνες την ίδια ορολογία, από τα πανιά μέχρι τα σκαριά. Ακόμη και όταν ετοιμαζόμαστε για ένα ταξίδι, η βαλίτσα μας (valigia) είναι εκεί για να μας θυμίσει ότι η ανάγκη για περιπλάνηση και η ορολογία που τη συνοδεύει είναι κοινή. Αυτές οι λέξεις δεν είναι απλώς ήχοι· είναι εικόνες μιας κοινής μεσογειακής καθημερινότητας που παραμένει ζωντανή το 2026.
Μιλάτε Ιταλικά χωρίς να το ξέρετε;
Η ομοιότητα αυτών των λέξεων δεν είναι τυχαία, ούτε περιορίζεται σε λίγα αντικείμενα. Αντικατοπτρίζει τη φιλοσοφία του “Una Faccia, Una Razza”, που θέλει τους Έλληνες και τους Ιταλούς να μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά. Η χρήση λέξεων όπως η βάρκα, το μπαλκόνι, η πόρτα και η βαλίτσα δείχνει πόσο εύκολα μπορούμε να συνεννοηθούμε με τους γείτονές μας, ακόμα και αν δεν έχουμε διδαχθεί ποτέ τη γλώσσα τους. Η ελληνική γλώσσα, παρόλο που έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα, υπήρξε πάντα ένας ζωντανός οργανισμός που αφομοίωνε στοιχεία, κάνοντάς τα δικά της.
Διαβάστε επίσης
Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, η διατήρηση αυτών των γλωσσικών δεσμών έχει ιδιαίτερη αξία. Μας θυμίζει ότι οι γλώσσες δεν είναι στεγανά, αλλά ρέουν και αναμιγνύονται. Όταν λέμε «κλείσε την πόρτα» ή «βγήκα στο μπαλκόνι», συμμετέχουμε σε μια πολιτισμική συνέχεια χιλιάδων ετών. Η ανακάλυψη αυτών των κοινών λέξεων είναι ένα διασκεδαστικό ταξίδι στην ετυμολογία που μας φέρνει πιο κοντά στους Ιταλούς φίλους μας. Την επόμενη φορά που θα κρατήσετε μια βαλίτσα ή θα μπείτε σε μια βάρκα, θυμηθείτε ότι μιλάτε μια γλώσσα που ενώνει δύο από τους πιο σπουδαίους πολιτισμούς του κόσμου.
Δείτε και αυτά